„Sobibór”. Polityka historyczna HD?

Ankara, Berlin, Bruksela, Cannes, Nowy Jork, Praga, Warszawa, Waszyngton – w każdym z tych miast rosyjskie misje dyplomatyczne oraz Rossotrudniczestwo – federalna agencja podległa rosyjskiemu MSZ – zorganizowały pokazy filmu „Sobibór”, który ma realizować zadania polityki historycznej Kremla.

Dzieło w reżyserii Konstantina Chabieńskiego przedstawia historię udanego powstania w obozie zagłady pod dowództwem oficera Armii Czerwonej pochodzenia żydowskiego Aleksandra Peczerskiego. Za produkcję odpowiada co prawda prywatna rosyjska firma Cinema Production, ale pomysłodawcą filmu jest Władimir Miedinski, rosyjski minister kultury i jednocześnie przewodniczący Rosyjskiego Towarzystwa Wojskowo-Historycznego. Otrzymała ona oczywiście wsparcie finansowe z podległego mu resortu, a pierwszą prezentację w Moskwie jesienią 2017 r. zaszczycił swą obecnością Siergiej Naryszkin, kierujący Rosyjskim Towarzystwem Historycznym, a przy okazji zawiadujący Służbą Wywiadu Zagranicznego Federacji Rosyjskiej.

Naryszkin oraz Miedinski wygłosili przy tej okazji krótkie manifesty polityczne. Minister kultury stwierdził, że dotychczas „niezręcznie było mówić” o powstaniu w Sobiborze, bo obóz nadzorowali „żołnierze ukraińskich nacjonalistycznych pododdziałów”, a „dużą część uciekinierów złapali polscy chłopi i wydali Niemcom”. Wtórował mu Naryszkin, który wyraził rozczarowanie z powodu decyzji polskich władz o demontażu pomników wdzięczności sowieckim żołnierzom oraz rzekomym niedopuszczeniu rosyjskich przedstawicieli do międzynarodowego komitetu powołanego przez Polskę, Izrael, Holandię oraz Słowację w celu budowy nowego muzeum – miejsca pamięci w Sobiborze.

Owszem, wśród strażników obozowych znajdowali się Ukraińcy, lecz byli też Rosjanie oraz przedstawiciele innych narodów Związku Sowieckiego, którzy po trafieniu do niewoli zdecydowali się przejść na służbę niemiecką. Koncentracja na „ukraińskich nacjonalistycznych pododdziałach” służy po prostu doraźnym celom polityki zagranicznej, wpisując się w rosyjską propagandę po aneksji Krymu, w której Ukraińcy prezentowani są jako ideowi spadkobiercy zbrodniarzy kolaborujących z III Rzeszą.

Większość uciekinierów zabili bądź schwytali Niemcy i strażnicy zaraz po zrywie. Niektórzy zostali wydani bądź zginęli z rąk miejscowej polskiej i ukraińskiej ludności (szacunki wahają się od 22 do 56 osób). Ale też części zbiegów pomogli pobliscy mieszkańcy. Wśród tych, którzy zostali odznaczeni medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, znajdziemy nazwiska Marcyniuków, Mazurków oraz Psujków.

W tym kontekście polityczna decyzja o wyborze Warszawy jako miejsca światowej premiery „Sobiboru” nie powinna budzić zdziwienia. W zamyśle rosyjskich polityków film miał być polityczną ilustracją do tez o niegodnej postawie władz polskich niszczących miejsca upamiętnienia czerwonoarmistów – takich właśnie jak Aleksander Peczerski – oraz wywierać presję w sprawie przyjęcia Rosji do komitetu Muzeum w Sobiborze, choć decyzja o kontynuacji prac w niezmienionym kształcie była podjęta wspólnie przez delegatów państw – uczestników projektu.

Rozgrywka polityczna wokół „Sobiboru” nie dotyczy jednak wyłącznie Polski czy Ukrainy. W styczniu zorganizowano w Moskwie specjalny pokaz dla odbywającego właśnie wizytę premiera Benjamina Netanjahu i prezydenta Władimira Putina. Izrael jest postrzegany jako potencjalny sojusznik w kultywowaniu wyzwolicielskiego mitu o Armii Czerwonej i Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Próby podważenia tych twierdzeń są traktowane jako przejaw „rusofobii” – zjawiska według Kremla nieróżniącego się znacząco od antysemityzmu. Jednocześnie politycy rosyjscy przy takich okazjach przywdziewają szaty strażników pamięci o Zagładzie.

Problem w tym, że oficjalna pamięć o Holokauście w Rosji ma więcej wspólnego z sowiecką kulturą (nie)pamięci niż europejskimi upamiętnieniami. W 2012 r. karierę w rosyjskim internecie zrobiło nagranie z programu rozrywkowego „Biezumno krasiwyje” (Obłędnie piękne). Jedna z uczestniczek zapytana, co to takiego Holokaust, odparła, że „klej do tapet”. Ten przykład skrajnej ignorancji wywołał ożywioną debatę i stanowił sygnał, że Rosja zmaga się z problemem upamiętnienia ofiar Zagłady, która jest prezentowana jako wydarzenie rozgrywające się gdzieś poza obszarem dzisiejszej Rosji. Żydowskie ofiary masowych egzekucji na terytorium byłego Związku Sowieckiego funkcjonują w powszechnej świadomości jako „pokojowo nastawieni obywatele”, czego najlepszym przykładem jest tablica upamiętniająca w Bałce Żmijewskiej – wąwozie położonym niedaleko Rostowa nad Donem – w którym Niemcy rozstrzelali niemal 30 tys. osób.

Jeśli traktować wypowiedzi Miedinskiego i Naryszkina jako polityczne wskazówki dotyczące scenariusza „Sobiboru”, to ich wykonanie wypadło blado. Recenzję dzieła Chabieńskiego można zamknąć jednym zdaniem: jest to film o udanej ucieczce z obozu zagłady, którą dowodził Aleksander Peczerski. Nieobecność drugiego przywódcy powstania, Leona Feldhendlera – Żyda polskiego pochodzenia – jest w zasadzie jedyną, lecz rzecz jasna zamierzoną kontrowersją.

Cała chwała za zniszczenie przemysłu Zagłady ma należeć się – zgodnie z oficjalną rosyjską polityką historyczną – jedynie Armii Czerwonej. Temat Holokaustu jest tylko pretekstem do przekazywania dobrze znanych treści o Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Najlepszym papierkiem lakmusowym intencji rosyjskich polityków w kwestii upamiętnienia Zagłady niech będzie to, że Rosja nie jest członkiem działającego od 2000 r. Międzynarodowego Sojuszu na rzecz Pamięci o Holokauście (IHRA).

Rządzący na Kremlu nie są jeszcze gotowi na to, by ponad ćwierć wieku od upadku Związku Sowieckiego przezwyciężyć dziedzictwo poprzedniego systemu i zacząć budować wspólną z Europą pamięć o Zagładzie.ⒸⓅ

Bartłomiej Gajos

Źródło: www.gazetaprawna.pl/

Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia z siedzibą w Warszawie, ul. Jasna 14/16A, 00-041 Warszawa, na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „RODO”, oraz art. 3-5 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. poz. 1000, z późn. zm.), podaje następujące informacje:
1. Administratorem danych osobowych jestCentrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia z siedzibą w Warszawie, ul. Jasna 14/16A, 00-041 Warszawa; tel.: +48 22 295 00 30, faks: +48 22 295 00 31, cprdip@cprdip.pl, www.cprdip.pl.
2. Inspektorem Ochrony Danych w Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia jest Maciej Łuczak,tel.: +48 502 348 833, e-mail: iod@cprdip.pl.
3. Dane osobowe zbierane są w sposób automatyczny w ramach korzystania ze stron internetowych administrowania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (są one zapisywane w plikach cookies) oraz poprzez logowanie się użytkowników korzystających ze stron internetowych Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Dane osobowe zbierane są również od osoby, której dane osobowe dotyczą, na podstawie zgody tej osoby, w tym zgody wyrażonej w sposób dorozumiany.
4. Dane osobowe oznaczają wszelkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. W przypadku korzystania ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia danymi osobowymi są w szczególności: imię i nazwisko, adres zamieszkania, adres e-mail, login, hasło, adres IP, czy numer telefonu.
5. Dane osobowe przetwarzane będą w celu:
1) korzystania z prowadzonych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia serwisów i usług oraz wykonywania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia swoich zadań ustawowych, na podstawie wyrażonej zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO);
2) prowadzenia działalności edukacyjnej oraz informacyjnej, w tym przekazywania zaproszeń na spotkania, konferencje oraz imprezy organizowane przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, na podstawie wyrażonej zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO);
3) w celu realizacji obowiązków prawnych spoczywających na Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia tych obowiązków przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (art. 6 ust. 1 lit. c RODO);
4) w celach archiwalnych (dowodowych) dla zabezpieczenia informacji na wypadek prawnej potrzeby wykazania faktów, ustalenia, dochodzenia lub obrony przed roszczeniami, ponieważ przetwarzanie jest niezbędne do realizacji prawnie uzasadnionych interesów Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (art. 6 ust. 1 lit. f RODO).
6. Odbiorcą danych osobowych mogą być:
1) podmioty posiadające na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prawo żądania dostępu do tych danych;
2) podmioty świadczące na rzecz Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia usługi pocztowe, usługi płatnicze, usługi z zakresu obsługi informatycznej lub telekomunikacyjnej oraz usługi prawne i windykacyjne.
7. Administrator danych osobowych nie przewiduje przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowej, poza uzasadnionymi przypadkami związanymi z realizacją obowiązków wynikających z umów międzynarodowych lub regulacji wynikających z prawa Unii Europejskiej.
8. Dane osobowe będą przechowywane:
1) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 1 i 2, przez okres funkcjonowania Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, w przypadku danych, a po upływie tego okresu, do chwili określonej w przepisach kancelaryjno-archiwalnych, do których przestrzegania obowiązane jest Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia;
2) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 3, do chwili wypełnienia obowiązków prawnych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia;
3) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 4, do chwili utraty przez fakty znaczenia prawnego, lub do chwili przedawnienia roszczeń wobec Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia związanych z przetwarzaniem danych osobowych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia.
9. Osoba, której dane osobowe dotyczą, ma prawo do:
1) żądania od administratora danych osobowych dostępu do danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania oraz prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia danych;
2) wniesienia skargi do organu nadzorczego w rozumieniu RODO, to jest do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych;
3) kontaktu z Inspektorem Ochrony Danych w Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumieniawe wszystkich sprawach związanych z przetwarzaniem danych osobowych.
10. W przypadku przetwarzania danych osobowych, o których mowa w ust. 5 pkt 1 i 2, osobie, której dane osobowe dotyczą, przysługuje prawo do cofnięcia zgody w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem.
11. Warunkiem korzystania ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia jest wyrażenie dobrowolnej i niczym nieskrępowanej zgody na przetwarzanie danych osobowych w ramach obowiązujących przepisów prawa, w tym RODO.
12. Jeżeli ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia korzysta małoletni lub osoba nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych, konieczne jest wyrażenie zgody na przetwarzania danych osobowych tej osoby przez rodzica lub innego niż rodzic przedstawiciela ustawowego albo przez opiekuna prawnego.
13. Jeżeli zgoda na przetwarzanie danych osobowych wyrażana jest w sposób dorozumiany, osobę, której dane osobowe dotyczą, odsyła się do informacji dotyczącejzasad przetwarzania danych osobowych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz praw osób, których dane osobowe dotyczą,zamieszczonej na stronie internetowej http://www.cprdip.pl/centrum,ochrona_danych_osobowych,informacja_o_przetwarzaniu_danych_osobowych.html (zakładka „Informacja o przetwarzaniu danych osobowych”).
14. Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia nie przewiduje automatycznego podejmowania decyzji wobec osób, których dane osobowe dotyczą.
Mając powyższe na uwadze, jeżeli jesteś osobą, która ukończyła 16 lat i dobrowolnie wyrażasz zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych zbieranych automatycznie w ramach korzystania z serwisów i usług oferowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia kliknij na krzyżyk z prawej strony wyrażając zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych