Kryminał jako ucieczka od rzeczywistości

Aleksandra Marinina, rosyjska pisarka, która stworzyła postać Anastazji Kamieńskiej – pierwszej kobiety śledczej milicji, bohaterki serii kryminałów niezmiennie od lat 90. zajmujących pierwsze miejsca na listach bestsellerów, już we wtorek 27 marca odwiedzi Warszawę. Spotkanie z nią zainauguruje nowy projekt Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz kawiarni Literackiej BigBook Cafe „ROSczytani. Otwarty Klub Literacki”. Przed spotkaniem z autorką warto zastanowić się na czym polega fenomen jej powieści oraz co (lub czy w ogóle) mogą one nam powiedzieć o współczesnej Rosji.

Jak lustro?

Jedną z charakterystycznych cech kultury rosyjskiej jest jej literaturocentryczność. Stwierdzenie to może wydawać się paradoksalne, szczególnie dziś gdy na każdym kroku słyszymy o młodzieży przyklejonej do wyświetlaczy smartfonów i niskim poziomie czytelnictwa. Jednak akurat w przypadku Rosji nie należy literatury bagatelizować, ponieważ Rosjanie wciąż na tle innych nacji czytają bardzo dużo, a ich wybory literackie mogą być bardzo ciekawym wskaźnikiem nastrojów i preferencji społecznych.

Książki Marininy są w tym przypadku szczególne. Publikuje ona bowiem nieprzerwanie od 1992 roku i zawsze akcje swych książek umieszcza w czasie ich wydania. Śledząc więc losy Anastazji Kamieńskiej otrzymujemy realistyczny obraz Rosji w procesie transformacji pokazany oczami inteligentnej choć skromnej i niepozornej kobiety. Właśnie ta ciągłość i wierność konwencji oraz niesłabnące zainteresowanie czytelników czyni Marininę tak interesująca pisarką.

Jej twórczość wielokrotnie była analizowana przez antropologów, socjologów i kulturoznawców zarówno w Rosji jak i poza jej granicami. „Powieści Marininy jako lustro społeczeństwa rosyjskiego” to jedno z popularniejszych stwierdzeń padających w pracach badawczych poświęconych jej twórczości.

Niezwykle ważny jest także aspekt feministyczny jej twórczości. Marinina była jedną z pierwszych autorek, która w Rosji postsowieckiej zdecydowała się głównym bohaterem tak męskiego gatunku jakim był kryminał uczynić kobietę. W tym kontekście nie można nie przywołać słów Heleny Goscilo, amerykańskiej slawistki, która stwierdziła wręcz, że książki Marininy zrobiły więcej dla zmiany patriarchalnej mentalności Rosji niż wszystkie inne feministyczne ruchy i prace badawcze razem wzięte. Kim jest więc Nastia Kamieńska i dlaczego udało jej się zawładnąć świadomością Rosjan?

Nastia Kamieńska – śledczy idealny

Wysoka, szczupła blondynka, raczej w dżinsach i swetrze, bez makijażu, włosy związane w kucyk. Niepozorna. Pracuje jako pułkownik milicji (w późniejszych książkach serii przechodzi do prywatnej agencji detektywistycznej). Analityczny umysł, „komputer na dwóch nogach”. Wbrew pozorom nie jest typem przebojowej, silnej kobiety. Jej życie ogranicza się wyłącznie do pracy, a rozwikływanie zagadek kryminalnych jest jej ulubionym zajęciem.

Kamieńska nie jest jednak ideałem. Poza pracą raczej bywa leniwa, ciężko jej utrzymać dyscyplinę i nie spóźniać się do pracy. Bardzo chłodna w relacjach. Żyje w typowo męskim świecie, nie ma przyjaciółek, życie uczuciowe ogranicza do minimum. Co w tej postaci tak przyciąga czytelników?

Być może właśnie jej zwyczajność i swojskość. Nastia to inteligentna i bystra dziewczyna, bardzo dobra specjalistka. Nie wyróżnia się jednak specjalnymi cechami, nie jest agentką 007, człowiekiem do zadań niemożliwych. Podobnie sytuacja wygląda z całym stworzonym przez Marininę światem. Jest on obrazem bardzo prawdopodobnym. Kamieńska nie bierze udziału w spektakularnych sprawach, nie ściga demonicznych przestępców. Rozwiązywanie zagadek kryminalnych jest ukazane jako część jej życia, codzienna praca.

Samo przestępstwo jest oczywiście osią każdej powieści, Marinina jednak bardzo rozbudowuje tło każdej sprawy poszerzając tym samym akcję każdej historii. Zbrodnia przeplata się tam z codziennością co jeszcze bardziej historie uprawdopodobnia i przybliża do czytelnika.

Nastia posiada też jedną bardzo ważną cechę pozwalającą zaskarbić sympatię czytelników – jest uczciwym człowiekiem, stroniącym od dóbr materialnych. Ma swoje zadanie – rozwiązać zagadkę i znaleźć przestępce – i w każdej książce to zadanie uczciwie i skutecznie wykonuje.

Mityczna Pietrowka

Mając zarysowany powyżej obraz w głowie, przenieśmy się teraz na chwilę w miejsce akcji pierwszych powieści Marininy czyli do Rosji lat 90. Państwa w głębokim kryzysie, na trudnej drodze transformacji. Niezwykle silnie zideologizowany ustrój oparty na jasnych wartościach wtłaczanych obywatelom ZSRR od małego, właśnie upadł wrzucając ich w ideologiczną pustkę, w której bardzo szybko zaczął królować wolny rynek, kapitalizm i konsumpcjonizm. Pieniądz i dobra materialne stały się najwyższymi wartościami.

Są to także czasy rozkwitu świata kryminalnego, który bardzo szybko dostosował się do panujących warunków. Nowe struktury siłowe mające stać na straży obywateli dopiero powoli odnajdywały się w ówczesnej przestrzeni, bardzo często korzystając z know-how wypracowanego przez kryminalistów. Był to czas wyjątkowo niskiego poziomu zaufania do milicji i właśnie wtedy swoje największe sukcesy święci właśnie prosta Nastia Kamieńska, skrupulatnie wykonująca swoją pracę.

W tym czasie obraz uczciwego i skutecznego milicjanta budowany przez Marinine stał w dużej kontrze do codziennej rosyjskiej rzeczywistości. Dr Elżbieta Żak w swojej książce „Mieszkańcy rosyjskiej świadomości zbiorowej XX i XXI wieku” stwierdza, że kryminały Marininy spełniały swojego rodzaju funkcję terapeutyczną dla rosyjskiego społeczeństwa. Bardzo dobrze wpisywały się (i wciąż się wpisują) w nurty nostalgii za czasami sowieckimi. Pokazują bowiem walkę dobrych uczciwych ludzi, stroniących od dóbr materialnych z nowym agresywnym, rynkowym światem, silnie skryminalizowanym i opartym na pieniądzu.

Myśl tę rozwija także rosyjska badaczka literatury Natalia Iwanowa nazywając kryminały Marininy postsocrealistyczną literaturą masową. Zauważa ona, że sama struktura powieści przewrotnie nawiązuje do socrealistycznych schematów kompozycyjnych. Kamieńska będąca pozytywnym bohaterem walczy ze skorumpowaną strukturą oraz przestępcami, jednocześnie pokonując własne słabości. Walczy w imię wyznawanych wartości oraz dla dobra społeczeństwa. Marzy o świecie sprawiedliwym, gdzie za przestępstwo człowieka spotyka kara. Rosyjski odbiorca na początku lat 90. był przyzwyczajony do tak budowanych powieści, dlatego też zyskały one bardzo dużą popularność. Kryminały Marininy można więc paradoksalnie czytać jako bajkową opowieść o dobrych policjantach, dzielnie walczących ze złem i ze zmieniającą się rzeczywistością.

ROSczytani. Otwarty Klub Literacki

Nastia Kamieńska i kryminały Marininy będą tematem pierwszego spotkania Otwartego Klubu Literackiego ROSczytani. Jest to nowa inicjatywa Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia organizowana we współpracy z BigBook Cafe. Co kwartał będziemy zapraszać współczesnych rosyjskich pisarzy i w swobodnej atmosferze rozmawiać o ich książkach, a poprzez literaturę także o współczesnej Rosji i Rosjanach.

Pierwsze spotkanie odbędzie się już we wtorek, 27 marca o godz. 18.00 w BigBook Cafe (ul. Dąbrowskiego 81). Chcemy aby nasze spotkania różniły się od tradycyjnych debat i były raczej miejscem burzliwych dyskusji i wymiany myśli gdzie każdy będzie mógł porozmawiać z autorem i podzielić się swoją opinią o książce. Dlatego też serdecznie zapraszamy do zapisania się do newslettera, aby być na bieżąco i regularnie otrzymywać materiały o autorach i ich książkach pomagające w przygotowaniu się do rozmowy.

Kolejne spotkanie już 14 maja tym razem z Jewgienijem Wodołazkinem.

autor: Paulina Baranowska

Źródło: www.eastbook.eu/

Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia z siedzibą w Warszawie, ul. Jasna 14/16A, 00-041 Warszawa, na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „RODO”, oraz art. 3-5 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. poz. 1000, z późn. zm.), podaje następujące informacje:
1. Administratorem danych osobowych jestCentrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia z siedzibą w Warszawie, ul. Jasna 14/16A, 00-041 Warszawa; tel.: +48 22 295 00 30, faks: +48 22 295 00 31, cprdip@cprdip.pl, www.cprdip.pl.
2. Inspektorem Ochrony Danych w Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia jest Maciej Łuczak,tel.: +48 502 348 833, e-mail: iod@cprdip.pl.
3. Dane osobowe zbierane są w sposób automatyczny w ramach korzystania ze stron internetowych administrowania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (są one zapisywane w plikach cookies) oraz poprzez logowanie się użytkowników korzystających ze stron internetowych Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Dane osobowe zbierane są również od osoby, której dane osobowe dotyczą, na podstawie zgody tej osoby, w tym zgody wyrażonej w sposób dorozumiany.
4. Dane osobowe oznaczają wszelkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. W przypadku korzystania ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia danymi osobowymi są w szczególności: imię i nazwisko, adres zamieszkania, adres e-mail, login, hasło, adres IP, czy numer telefonu.
5. Dane osobowe przetwarzane będą w celu:
1) korzystania z prowadzonych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia serwisów i usług oraz wykonywania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia swoich zadań ustawowych, na podstawie wyrażonej zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO);
2) prowadzenia działalności edukacyjnej oraz informacyjnej, w tym przekazywania zaproszeń na spotkania, konferencje oraz imprezy organizowane przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, na podstawie wyrażonej zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO);
3) w celu realizacji obowiązków prawnych spoczywających na Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia tych obowiązków przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (art. 6 ust. 1 lit. c RODO);
4) w celach archiwalnych (dowodowych) dla zabezpieczenia informacji na wypadek prawnej potrzeby wykazania faktów, ustalenia, dochodzenia lub obrony przed roszczeniami, ponieważ przetwarzanie jest niezbędne do realizacji prawnie uzasadnionych interesów Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (art. 6 ust. 1 lit. f RODO).
6. Odbiorcą danych osobowych mogą być:
1) podmioty posiadające na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prawo żądania dostępu do tych danych;
2) podmioty świadczące na rzecz Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia usługi pocztowe, usługi płatnicze, usługi z zakresu obsługi informatycznej lub telekomunikacyjnej oraz usługi prawne i windykacyjne.
7. Administrator danych osobowych nie przewiduje przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowej, poza uzasadnionymi przypadkami związanymi z realizacją obowiązków wynikających z umów międzynarodowych lub regulacji wynikających z prawa Unii Europejskiej.
8. Dane osobowe będą przechowywane:
1) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 1 i 2, przez okres funkcjonowania Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, w przypadku danych, a po upływie tego okresu, do chwili określonej w przepisach kancelaryjno-archiwalnych, do których przestrzegania obowiązane jest Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia;
2) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 3, do chwili wypełnienia obowiązków prawnych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia;
3) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 4, do chwili utraty przez fakty znaczenia prawnego, lub do chwili przedawnienia roszczeń wobec Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia związanych z przetwarzaniem danych osobowych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia.
9. Osoba, której dane osobowe dotyczą, ma prawo do:
1) żądania od administratora danych osobowych dostępu do danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania oraz prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia danych;
2) wniesienia skargi do organu nadzorczego w rozumieniu RODO, to jest do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych;
3) kontaktu z Inspektorem Ochrony Danych w Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumieniawe wszystkich sprawach związanych z przetwarzaniem danych osobowych.
10. W przypadku przetwarzania danych osobowych, o których mowa w ust. 5 pkt 1 i 2, osobie, której dane osobowe dotyczą, przysługuje prawo do cofnięcia zgody w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem.
11. Warunkiem korzystania ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia jest wyrażenie dobrowolnej i niczym nieskrępowanej zgody na przetwarzanie danych osobowych w ramach obowiązujących przepisów prawa, w tym RODO.
12. Jeżeli ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia korzysta małoletni lub osoba nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych, konieczne jest wyrażenie zgody na przetwarzania danych osobowych tej osoby przez rodzica lub innego niż rodzic przedstawiciela ustawowego albo przez opiekuna prawnego.
13. Jeżeli zgoda na przetwarzanie danych osobowych wyrażana jest w sposób dorozumiany, osobę, której dane osobowe dotyczą, odsyła się do informacji dotyczącejzasad przetwarzania danych osobowych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz praw osób, których dane osobowe dotyczą,zamieszczonej na stronie internetowej http://www.cprdip.pl/centrum,ochrona_danych_osobowych,informacja_o_przetwarzaniu_danych_osobowych.html (zakładka „Informacja o przetwarzaniu danych osobowych”).
14. Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia nie przewiduje automatycznego podejmowania decyzji wobec osób, których dane osobowe dotyczą.
Mając powyższe na uwadze, jeżeli jesteś osobą, która ukończyła 16 lat i dobrowolnie wyrażasz zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych zbieranych automatycznie w ramach korzystania z serwisów i usług oferowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia kliknij na krzyżyk z prawej strony wyrażając zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych