Kryminał jako ucieczka od rzeczywistości

Aleksandra Marinina, rosyjska pisarka, która stworzyła postać Anastazji Kamieńskiej – pierwszej kobiety śledczej milicji, bohaterki serii kryminałów niezmiennie od lat 90. zajmujących pierwsze miejsca na listach bestsellerów, już we wtorek 27 marca odwiedzi Warszawę. Spotkanie z nią zainauguruje nowy projekt Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz kawiarni Literackiej BigBook Cafe „ROSczytani. Otwarty Klub Literacki”. Przed spotkaniem z autorką warto zastanowić się na czym polega fenomen jej powieści oraz co (lub czy w ogóle) mogą one nam powiedzieć o współczesnej Rosji.

Jak lustro?

Jedną z charakterystycznych cech kultury rosyjskiej jest jej literaturocentryczność. Stwierdzenie to może wydawać się paradoksalne, szczególnie dziś gdy na każdym kroku słyszymy o młodzieży przyklejonej do wyświetlaczy smartfonów i niskim poziomie czytelnictwa. Jednak akurat w przypadku Rosji nie należy literatury bagatelizować, ponieważ Rosjanie wciąż na tle innych nacji czytają bardzo dużo, a ich wybory literackie mogą być bardzo ciekawym wskaźnikiem nastrojów i preferencji społecznych.

Książki Marininy są w tym przypadku szczególne. Publikuje ona bowiem nieprzerwanie od 1992 roku i zawsze akcje swych książek umieszcza w czasie ich wydania. Śledząc więc losy Anastazji Kamieńskiej otrzymujemy realistyczny obraz Rosji w procesie transformacji pokazany oczami inteligentnej choć skromnej i niepozornej kobiety. Właśnie ta ciągłość i wierność konwencji oraz niesłabnące zainteresowanie czytelników czyni Marininę tak interesująca pisarką.

Jej twórczość wielokrotnie była analizowana przez antropologów, socjologów i kulturoznawców zarówno w Rosji jak i poza jej granicami. „Powieści Marininy jako lustro społeczeństwa rosyjskiego” to jedno z popularniejszych stwierdzeń padających w pracach badawczych poświęconych jej twórczości.

Niezwykle ważny jest także aspekt feministyczny jej twórczości. Marinina była jedną z pierwszych autorek, która w Rosji postsowieckiej zdecydowała się głównym bohaterem tak męskiego gatunku jakim był kryminał uczynić kobietę. W tym kontekście nie można nie przywołać słów Heleny Goscilo, amerykańskiej slawistki, która stwierdziła wręcz, że książki Marininy zrobiły więcej dla zmiany patriarchalnej mentalności Rosji niż wszystkie inne feministyczne ruchy i prace badawcze razem wzięte. Kim jest więc Nastia Kamieńska i dlaczego udało jej się zawładnąć świadomością Rosjan?

Nastia Kamieńska – śledczy idealny

Wysoka, szczupła blondynka, raczej w dżinsach i swetrze, bez makijażu, włosy związane w kucyk. Niepozorna. Pracuje jako pułkownik milicji (w późniejszych książkach serii przechodzi do prywatnej agencji detektywistycznej). Analityczny umysł, „komputer na dwóch nogach”. Wbrew pozorom nie jest typem przebojowej, silnej kobiety. Jej życie ogranicza się wyłącznie do pracy, a rozwikływanie zagadek kryminalnych jest jej ulubionym zajęciem.

Kamieńska nie jest jednak ideałem. Poza pracą raczej bywa leniwa, ciężko jej utrzymać dyscyplinę i nie spóźniać się do pracy. Bardzo chłodna w relacjach. Żyje w typowo męskim świecie, nie ma przyjaciółek, życie uczuciowe ogranicza do minimum. Co w tej postaci tak przyciąga czytelników?

Być może właśnie jej zwyczajność i swojskość. Nastia to inteligentna i bystra dziewczyna, bardzo dobra specjalistka. Nie wyróżnia się jednak specjalnymi cechami, nie jest agentką 007, człowiekiem do zadań niemożliwych. Podobnie sytuacja wygląda z całym stworzonym przez Marininę światem. Jest on obrazem bardzo prawdopodobnym. Kamieńska nie bierze udziału w spektakularnych sprawach, nie ściga demonicznych przestępców. Rozwiązywanie zagadek kryminalnych jest ukazane jako część jej życia, codzienna praca.

Samo przestępstwo jest oczywiście osią każdej powieści, Marinina jednak bardzo rozbudowuje tło każdej sprawy poszerzając tym samym akcję każdej historii. Zbrodnia przeplata się tam z codziennością co jeszcze bardziej historie uprawdopodobnia i przybliża do czytelnika.

Nastia posiada też jedną bardzo ważną cechę pozwalającą zaskarbić sympatię czytelników – jest uczciwym człowiekiem, stroniącym od dóbr materialnych. Ma swoje zadanie – rozwiązać zagadkę i znaleźć przestępce – i w każdej książce to zadanie uczciwie i skutecznie wykonuje.

Mityczna Pietrowka

Mając zarysowany powyżej obraz w głowie, przenieśmy się teraz na chwilę w miejsce akcji pierwszych powieści Marininy czyli do Rosji lat 90. Państwa w głębokim kryzysie, na trudnej drodze transformacji. Niezwykle silnie zideologizowany ustrój oparty na jasnych wartościach wtłaczanych obywatelom ZSRR od małego, właśnie upadł wrzucając ich w ideologiczną pustkę, w której bardzo szybko zaczął królować wolny rynek, kapitalizm i konsumpcjonizm. Pieniądz i dobra materialne stały się najwyższymi wartościami.

Są to także czasy rozkwitu świata kryminalnego, który bardzo szybko dostosował się do panujących warunków. Nowe struktury siłowe mające stać na straży obywateli dopiero powoli odnajdywały się w ówczesnej przestrzeni, bardzo często korzystając z know-how wypracowanego przez kryminalistów. Był to czas wyjątkowo niskiego poziomu zaufania do milicji i właśnie wtedy swoje największe sukcesy święci właśnie prosta Nastia Kamieńska, skrupulatnie wykonująca swoją pracę.

W tym czasie obraz uczciwego i skutecznego milicjanta budowany przez Marinine stał w dużej kontrze do codziennej rosyjskiej rzeczywistości. Dr Elżbieta Żak w swojej książce „Mieszkańcy rosyjskiej świadomości zbiorowej XX i XXI wieku” stwierdza, że kryminały Marininy spełniały swojego rodzaju funkcję terapeutyczną dla rosyjskiego społeczeństwa. Bardzo dobrze wpisywały się (i wciąż się wpisują) w nurty nostalgii za czasami sowieckimi. Pokazują bowiem walkę dobrych uczciwych ludzi, stroniących od dóbr materialnych z nowym agresywnym, rynkowym światem, silnie skryminalizowanym i opartym na pieniądzu.

Myśl tę rozwija także rosyjska badaczka literatury Natalia Iwanowa nazywając kryminały Marininy postsocrealistyczną literaturą masową. Zauważa ona, że sama struktura powieści przewrotnie nawiązuje do socrealistycznych schematów kompozycyjnych. Kamieńska będąca pozytywnym bohaterem walczy ze skorumpowaną strukturą oraz przestępcami, jednocześnie pokonując własne słabości. Walczy w imię wyznawanych wartości oraz dla dobra społeczeństwa. Marzy o świecie sprawiedliwym, gdzie za przestępstwo człowieka spotyka kara. Rosyjski odbiorca na początku lat 90. był przyzwyczajony do tak budowanych powieści, dlatego też zyskały one bardzo dużą popularność. Kryminały Marininy można więc paradoksalnie czytać jako bajkową opowieść o dobrych policjantach, dzielnie walczących ze złem i ze zmieniającą się rzeczywistością.

ROSczytani. Otwarty Klub Literacki

Nastia Kamieńska i kryminały Marininy będą tematem pierwszego spotkania Otwartego Klubu Literackiego ROSczytani. Jest to nowa inicjatywa Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia organizowana we współpracy z BigBook Cafe. Co kwartał będziemy zapraszać współczesnych rosyjskich pisarzy i w swobodnej atmosferze rozmawiać o ich książkach, a poprzez literaturę także o współczesnej Rosji i Rosjanach.

Pierwsze spotkanie odbędzie się już we wtorek, 27 marca o godz. 18.00 w BigBook Cafe (ul. Dąbrowskiego 81). Chcemy aby nasze spotkania różniły się od tradycyjnych debat i były raczej miejscem burzliwych dyskusji i wymiany myśli gdzie każdy będzie mógł porozmawiać z autorem i podzielić się swoją opinią o książce. Dlatego też serdecznie zapraszamy do zapisania się do newslettera, aby być na bieżąco i regularnie otrzymywać materiały o autorach i ich książkach pomagające w przygotowaniu się do rozmowy.

Kolejne spotkanie już 14 maja tym razem z Jewgienijem Wodołazkinem.

autor: Paulina Baranowska

Źródło: www.eastbook.eu/

Od dnia 25 maja 2018 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stosuje się rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1), zwane dalej „RODO”, jak również z tym dniem weszła w życie ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. poz. 1000).

W związku z wprowadzeniem nowych regulacji prawnych przekazujemy poniższe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz o zasadach, na jakich się to odbywa.
- Administratorem danych jest Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, ul. Jasna 14/16A, 00-041 Warszawa, oraz podmioty, z którymi zawarło ono stosowne umowy o przetwarzanie danych osobowych w imieniu Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia.
- Organem nadzorczym w rozumieniu RODO, powołanym do kontroli przestrzegania ochrony danych osobowych, jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
- Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia wyznaczyło inspektora ochrony danych w osobie Macieja Łuczaka, z którym można się kontaktować drogą mailową pod adresem iod@cprdip.pl lub telefonicznie pod numerem +48 502 348 833.
- Administrator danych pozyskuje dane osobowe w sposób automatyczny w ramach korzystania ze stron internetowych administrowania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (są one zapisywane w plikach cookies) oraz poprzez logowanie się użytkowników korzystających ze stron internetowych Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia.
- Dane osobowe to informacje umożliwiające zidentyfikowanie osób fizycznych. W przypadku korzystania z naszych stron internetowych takimi danymi są w szczególności: imię i nazwisko, adres zamieszkania, adres e-mail, login, hasło, adres IP, czy numer telefonu.
- Gromadzenie i przetwarzanie zebranych danych osobowych jest niezbędne do korzystania z prowadzonych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia serwisów i usług oraz wykonywania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia swoich zadań ustawowych.
- Każde pozyskiwanie danych osobowych musi być oparte na właściwych podstawach prawnych. Obok stosownego umocowania ustawowego oraz umowy zawartej pomiędzy stronami, taką podstawą jest także dobrowolne przekazanie danych osobowych i zgoda na ich przetwarzanie w celu, w jakim zostały udostępnione administratorowi.
- Osoba, który wyraziła zgodę na przetwarzania danych osobowych jest uprawniona, aby taką zgodę w każdej chwili - bez wskazywania jakichkolwiek przyczyn – cofnąć bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. Posiada ona także prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia ich przetwarzania. Ma także uprawnienie do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec sposobu przetwarzania danych, a także wniesienia skargi do organu nadzorczego w rozumieniu RODO, to jest do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
- Warunkiem korzystania ze stron internetowych prowadzonych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia jest wyrażenie dobrowolnej i niczym nieskrępowanej zgody na przetwarzanie danych osobowych w ramach obowiązujących przepisów prawnych. - W przypadku korzystania ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia przez osoby poniżej 16 roku życia konieczne jest wyrażenie stosownej zgody lub jej zaaprobowanie przez osobę sprawującą władzę rodzicielską lub opiekę nad takim nieletnim.

Mając powyższe na uwadze, jeżeli jesteś osobą, która ukończyła 16 lat i dobrowolnie wyrażasz zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych zbieranych automatycznie w ramach korzystania z serwisów i usług oferowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia kliknij na krzyżyk z prawej strony wyrażając zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych.