Dlaczego warto pamiętać o rosyjskich rewolucjach 1917 roku?

Odpowiedź na to pytanie z pewnością poznają goście konferencji naukowej „Kręgi rewolucji. Rok 1917 w Rosji – wewnętrzne i międzynarodowe konsekwencje” organizowanej w październiku w Warszawie przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. O samej konferencji, celu jej zorganizowania, poruszanych przez nią zagadnieniach oraz pamięci o rewolucjach 1917 roku w Rosji opowiada Bartłomiej Gajos z CPRDiP.

Maciej Zaremba: Już za niecałe dwa tygodnie, w dniach 16-17 października 2017 r. w Warszawie odbędzie się konferencja naukowa „Kręgi rewolucji. Rok 1917 w Rosji – wewnętrzne i międzynarodowe konsekwencje” organizowana przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Dlaczego Centrum postanowiło zorganizować konferencję wokół akurat tego historycznego wydarzenia?

Bartłomiej Gajos: Jednym z celów działania CPRDiP jest popularyzacja wiedzy o Rosji, stosunkach polsko-rosyjskich w polskim społeczeństwie i temu służą organizowane przez nas konferencje naukowe. Są one również możliwością spotkania i wymiany poglądów dla badaczy z różnych krajów, którzy zajmują się szeroko pojętą tematyką związaną z Polską i Rosją. Rok 1917 w Rosji i kojarzone z nim dwie rewolucje: lutowa oraz październikowa należą do wydarzeń, których wpływ na historię XX wieku jest trudny do przecenienia. Skutki przewrotu bolszewickiego i realizowanej przez nich rewolucyjnej polityki możemy wciąż dostrzec nie tylko w Rosji, ale w całej Europie Środkowej i Wschodniej.

A kto jest adresatem Państwa konferencji? Głównie naukowcy, zwłaszcza Ci w pracy naukowej zajmujący się Rosją? Czy „zwykli” ludzie interesujący się Rosją, jej kulturą i współczesną sytuacją też mogą czuć się na nią zaproszeni?

Adresatami wydarzeń organizowanych przez CPRDiP zawsze są wszystkie osoby zainteresowane Rosją. W trakcie konferencji nie będziemy dyskutować jedynie o tym, co wydarzyło się 100 lat temu. Jeden z paneli będzie poświęcony temu, jaki obraz rewolucji utrwalił się w pamięci społecznej.

Mam wrażenie, że w świadomości Polaków silnie akcentuje się rozdział pomiędzy rewolucją lutową kojarzoną głównie z obaleniem caratu i rewolucją październikową, kojarzona zwłaszcza z przejęciem władzy przez bolszewików. Państwa konferencja skupia się na całym roku 1917. Czy tak silne akcentowanie dwóch rewolucji jest uzasadnione? Czy o roku 1917 powinniśmy myśleć jako o ciągu wydarzeń, którego nie da się tak łatwo zamknąć w sztywne ramy?

Wyróżniłbym tutaj dwa zagadnienia: pamięć społeczną oraz historiografię. W pierwszym przypadku nieuniknione jest to, że uwaga koncentrować będzie się przede wszystkim na pojedynczych wydarzeniach, które w powszechnym odczuciu uznaje się za przełomowe. W ten sposób właśnie funkcjonują obie rewolucje: lutowa, w Polsce raczej zapomniana, i październikowa. W przypadku historiografii od czasu ukazania się książki Petera Holquista w 2002 roku Making War, Forging Revolution. Russia’s Continuum of Crisis, 1914–1921 rok 1917 jako cezura stracił swoją wagę.

Może Pan przybliżyć to zagadnienie?

Po pierwsze, badacze zwracają uwagę ciągłość pewnych procesów. Innymi słowy, historycy wskazują, że słowo „rewolucja” bardzo często potocznie rozumiane jako zerwanie z tym, co było, nie jest do końca jest słuszne. Posłużę się dwoma przykładami: wspomniany przeze mnie Peter Holquist zwrócił uwagę, że użycie siły przy zbieraniu, a de facto – konfiskacie ziarna od chłopów przez państwo, zostało usankcjonowane przez Rząd Tymczasowy w sierpniu 1917 roku. Tym samym bolszewicka polityka prodrazwiorstki, tj. konfiskaty ziarna, której towarzyszył terror – miała swoje antecedencje. Drugi przykład dotyczy symbolu sierpa i młota, powszechnie kojarzonego z bolszewikami i Związkiem Sowieckim. Otóż był on wykorzystywany przez obalony przez bolszewików Rząd Tymczasowy. W trakcie oficjalnych obchodów święta 1 maja w 1917 r. pałac Marinski w Piotrogrodzie został udekorowany właśnie sierpem i młotem. Chciałbym jednak zostać dobrze zrozumiany: krótkotrwały system polityczny, który wyłonił się w rezultacie rewolucji lutowej i do końca nie zdołał się ukształtować, był jednak czymś jakościowo innym od władzy bolszewików. Dlatego też mówienie o dwóch rewolucjach roku 1917 jest w pełni uzasadnione.

Jednym z głównych celów konferencji jest przedstawienie jej odziaływania na międzynarodową sytuację Europy, nie ograniczanie rozważań o Rewolucji 1917 tylko do sytuacji wewnątrz Rosji. Czy rzeczywiście istnieje potrzeba podkreślenia tego międzynarodowego charakteru skutków rewolucji?

Chcielibyśmy przede wszystkim, by w refleksji nad wydarzeniami w Rosji w roku 1917 zaistniała Europa Środkowa i Wschodnia, która w opracowaniach zachodnich jest zazwyczaj pomijana. Z drugiej strony, sądzę, że interesujące dla zagranicznych badaczy będzie możliwość zapoznania się z dorobkiem polskiej myśli sowietologicznej doby międzywojnia, którą zaprezentuje prof. Marek Kornat. Ponadto od kilkunastu lat wśród specjalistów zajmujących się tą tematyką powtarzany jest postulat, by więcej miejsca w badaniach poświęcać przebiegowi rewolucji i wojny domowej na prowincji rosyjskiej. Dlatego też w trakcie konferencji organizowanej przez CPRDiP usłyszymy wystąpienia na temat północnych terenów Cesarstwa Rosyjskiego oraz Tambowa.

Jak wydarzenia 1917 roku są odbierana we współczesnej Federacji Rosyjskiej? Czy wciąż napawają dumą współczesnych Rosjan? Czy może wręcz przeciwnie i tęsknota za caratem wydaje się coraz silniejsza? I czy tak samo o rewolucji myślą mieszkańcy Moskwy i wielkich miast oraz mieszkańcy rosyjskiej prowincji?

Władze starają się te rocznice przemilczeć. Komisja, która zajmuje się koordynacją działań w związku z 100. rocznicą rewolucji, została powołana przez prezydenta FR Władimira Putina dopiero w grudniu 2016 roku. Kreml ocenia rewolucje roku 1917 przez pryzmat obecnej sytuacji politycznej. Przede wszystkim uważa, że są to wydarzenia, których jednoznaczna ocena może generować konflikt. Ponadto polityka historyczna obecnych władz bierze pod uwagę wydarzenia na arenie międzynarodowej. Nie jest dziełem przypadku, że 7 listopada – a więc w dzień powszechnie kojarzony z rewolucją październikową, pomimo prób Jelcyna zmiany jego znaczenia – przestał być dniem świątecznym 1 stycznia 2005 roku, a więc w trakcie, kiedy na Ukrainie trwała pomarańczowa rewolucja. W jego miejsce ustanowiono Dzień Jedności Narodowej, który jest obchodzony 4 listopada.

A jak podchodzą do tych kwestii rosyjscy obywatele?

Jeśli spojrzelibyśmy na badania opinii publicznej to głosy na temat tego, czy rewolucja październikowa odegrała pożyteczną czy też negatywną rolę w dziejach Rosji, rozkładają się mniej więcej po równo. Bardzo trudno natomiast jest dokonać generalizacji i odpowiedzieć na pytanie, czym różni się pamięć centralna – Moskwy – od pamięci prowincji. Znów przywołam przykład: po 1991 roku w Tambowie zaczęła się rodzić wśród miejscowej społeczności świadomość o zbrojnym oporze chłopów przeciw bolszewikom, znanym jako powstanie Aleksandra Antonowa (1920–1921). Fakt, że do dziś nie postawiono pomnika tym, którzy zginęli w szeregach powstańców oraz w wyniku represji bolszewickich, pomimo prób podejmowanych od 1999 roku, pokazuje jednoznacznie, że pamięć o rewolucji i tym samym wojnie domowej jest polem konfliktu.

Konferencja jest jednym z licznych działań Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Na jakie inne działania Centrum szczególnie zwróciłby Pan uwagę naszych Czytelników?

Centrum w związku z 80. rocznicą „Operacji polskiej NKWD” wraz z Instytutem Pamięci Narodowej uruchomiło niedawno portal edukacyjny http://operacja-polska.pl/. Powstała również baza danych ofiar antypolskiego terroru w Związku Sowieckim 1934–1938. Ponadto każdego roku Centrum organizuje „Otwarty konkurs”, w ramach którego dofinansowujemy projekty związane z dialogiem polsko-rosyjskim, w tym oczywiście projekty historyczne. Dofinansowujemy również programy wymiany młodzieży. Natomiast osobom szczególnie zainteresowanym Rosją chciałbym polecić portal www.intersectionproject.eu, na którym publikujemy krótkie, specjalistyczne teksty w języku angielskim i rosyjskim o bieżących wydarzeniach związanych z naszym wschodnim sąsiadem.

 Źródło: histmag.org/

Od dnia 25 maja 2018 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stosuje się rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1), zwane dalej „RODO”, jak również z tym dniem weszła w życie ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. poz. 1000).

W związku z wprowadzeniem nowych regulacji prawnych przekazujemy poniższe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz o zasadach, na jakich się to odbywa.
- Administratorem danych jest Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, ul. Jasna 14/16A, 00-041 Warszawa, oraz podmioty, z którymi zawarło ono stosowne umowy o przetwarzanie danych osobowych w imieniu Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia.
- Organem nadzorczym w rozumieniu RODO, powołanym do kontroli przestrzegania ochrony danych osobowych, jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
- Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia wyznaczyło inspektora ochrony danych w osobie Macieja Łuczaka, z którym można się kontaktować drogą mailową pod adresem iod@cprdip.pl lub telefonicznie pod numerem +48 502 348 833.
- Administrator danych pozyskuje dane osobowe w sposób automatyczny w ramach korzystania ze stron internetowych administrowania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (są one zapisywane w plikach cookies) oraz poprzez logowanie się użytkowników korzystających ze stron internetowych Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia.
- Dane osobowe to informacje umożliwiające zidentyfikowanie osób fizycznych. W przypadku korzystania z naszych stron internetowych takimi danymi są w szczególności: imię i nazwisko, adres zamieszkania, adres e-mail, login, hasło, adres IP, czy numer telefonu.
- Gromadzenie i przetwarzanie zebranych danych osobowych jest niezbędne do korzystania z prowadzonych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia serwisów i usług oraz wykonywania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia swoich zadań ustawowych.
- Każde pozyskiwanie danych osobowych musi być oparte na właściwych podstawach prawnych. Obok stosownego umocowania ustawowego oraz umowy zawartej pomiędzy stronami, taką podstawą jest także dobrowolne przekazanie danych osobowych i zgoda na ich przetwarzanie w celu, w jakim zostały udostępnione administratorowi.
- Osoba, który wyraziła zgodę na przetwarzania danych osobowych jest uprawniona, aby taką zgodę w każdej chwili - bez wskazywania jakichkolwiek przyczyn – cofnąć bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. Posiada ona także prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia ich przetwarzania. Ma także uprawnienie do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec sposobu przetwarzania danych, a także wniesienia skargi do organu nadzorczego w rozumieniu RODO, to jest do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
- Warunkiem korzystania ze stron internetowych prowadzonych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia jest wyrażenie dobrowolnej i niczym nieskrępowanej zgody na przetwarzanie danych osobowych w ramach obowiązujących przepisów prawnych. - W przypadku korzystania ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia przez osoby poniżej 16 roku życia konieczne jest wyrażenie stosownej zgody lub jej zaaprobowanie przez osobę sprawującą władzę rodzicielską lub opiekę nad takim nieletnim.

Mając powyższe na uwadze, jeżeli jesteś osobą, która ukończyła 16 lat i dobrowolnie wyrażasz zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych zbieranych automatycznie w ramach korzystania z serwisów i usług oferowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia kliknij na krzyżyk z prawej strony wyrażając zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych.