Potomkowie zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Kalininie zobaczyli twarze ich oprawców.

Andrzej Grajewski

Wczoraj w Warszawie miała miejsce prezentacja wyjątkowej książki rosyjskiego historyka Nikity Pietrowa pt. „Poczet katów katyńskich”. Powstała po wielu latach żmudnych kwerend archiwalnych. Dzięki nim Pietrow zdołał odtworzyć biografie tych, którzy wiosną 1940 r. rozstrzelali w Katyniu, Charkowie i w Kalinie (dzisiaj Twer) oraz w innych, nadal nieznanych miejscach, ponad 21 tys. polskich jeńców wojennych oraz aresztowanych na Kresach Wschodnich. W prezentacji książki brali udział także potomkowie ofiar tej zbrodni. Przeglądając karty książki mogli zobaczyć twarze morderców ich ojców lub dziadków.

Dzieło Pietrowa, pracownika moskiewskiego „Memoriału”, to kolejny krok na drodze poznawania prawdy o Zbrodni Katyńskiej. Pomimo ustalenia wielu faktów, nadal jest ona tajemnicą państwową Federacji Rosyjskiej. Dość powiedzieć, że do dzisiaj nie przekazano nam 35 tomów śledztwa katyńskiego, formalnie zakończonego w 2004 r. Dlatego nie wiemy, jaka jest pełna lista ofiar rozstrzeliwań, nie znamy także nazwisk wszystkich winnych tej zbrodni, jak i jej wykonawców na wszystkich szczeblach. Nie udało się wreszcie określić wyczerpująco kwalifikacji prawnej Zbrodni Katyńskiej, zarówno zgodnie z prawem rosyjskim, jak i międzynarodowym. Przypomnę, że Główna Prokuratura Wojskowa Rosji zakwalifikowała Zbrodnię Katyńską jako przekroczenie uprawnień przez funkcjonariuszy, a nie jako zbrodnię wojenną czy ludobójstwo.

W ocenie Pietrowa stronie polskiej nadal nie oddano dokumentów najistotniejszych. Nie ma on także złudzeń co do tego, aby miało to szybko nastąpić. Rosyjska opinia publiczna, jak pisze, każde ustępstwo w ujawnieniu prawdy o Zbrodni Katyńskiej przyjmuje ze zdziwieniem i dezaprobatą. W ostatnim czasie nasiliła się wręcz liczba publikacji kwestionujących jakąkolwiek odpowiedzialność strony sowieckiej za popełnienie tej zbrodni. Tym większe podziękowanie należy się takim, jak Pietrow, którzy, ryzykując karierę, a może nawet własne bezpieczeństwo, od lat starają się ujawnić wszystkie fakty w tej sprawie.

Książka starannie wydana przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia powinna się stać lekturą obowiązkową dla wszystkich próbujących zrozumieć naturę sowieckiego systemu, ale także współczesnej Rosji. Jakże wiele o tej rzeczywistości mówi fakt, że w Moskwie na grobie głównego kata katyńskiego gen. Wasyla Błochina postanowiono niedawno okazały pomnik, wychwalający jego zasługi dla ojczyzny.

Punktem wyjścia dla poszukiwań Pietrowa był rozkaz nr 001365 z 26 października 1940 r., podpisany przez Berię, nakazujący nagrodzić 124 funkcjonariuszy NKWD z zarządów kalinińskiego, smoleńskiego i charkowskiego za, jak to określono, „pomyślne wykonanie zadań specjalnych”. Historycy nie mają wątpliwości, że wymienieni w tym rozkazie to kaci katyńscy oraz osoby, które na różnych etapach zbrodni uczestniczyły w jej przygotowaniu oraz zacieraniu po niej śladów.

Pietrow, starając się odtworzyć ich biografie, nie miał dostępu do dokumentów personalnych, znajdujących się archiwach Federalnej Służby Bezpieczeństwa. Nadal bowiem stanowią ściśle chronioną tajemnicę państwową. Sprytnie jednak ominął ten zakaz i idąc śladem rozkazu Berii o wypłacie nagrody za „pomyśle wykonanie zadań specjalnych”, w archiwach państwowych znalazł ich ankiety partyjne, co umożliwiło mu dalsze poszukiwania i odtworzenie biogramów. Dzięki temu publikację uzupełnia załącznik zawierający ponad 130 szczegółowych biogramów funkcjonariuszy różnych szczebli aparatu bezpieczeństwa państwowego, zaangażowanych w Zbrodnię Katyńską, często wzbogacony o ich fotografie.

Lektura tych biogramów zwraca uwagę na kilka faktów. Przede wszystkim uderza, że w rozstrzeliwaniach uczestniczyło niewielu funkcjonariuszy NKWD, tzw. „specgrupa” dowodzona przez Wasilija Błochina. Kilkanaście osób przyjeżdżało na miejsce zbrodni, a później pomagali im lokalni funkcjonariusze z Kalinina, Smoleńska oraz Charkowa. Tych kilkadziesiąt osób osobiście, strzałem w tył głowy, zabiło ponad 21 tys. polskich jeńców wojennych oraz aresztowanych na Kresach Wschodnich. Spośród nich tylko dwie osoby zostały przesłuchane w 1990 r. Do jakiejkolwiek odpowiedzialności, nikt nie został pociągnięty.

Z biogramów zgromadzonych przez Pietrowa wynika, że mordercy z Katynia nie byli postaciami demonicznymi, o skłonnościach psychopatycznych. Pochodzili z rodzin chłopskich, najczęściej nie mieli nawet podstawowego wykształcenia. Wrócili później do swej codziennej pracy i - poza jednorazową premią pieniężną - nie otrzymali żadnego wyróżnienia, nie byli także awansowani. Po wojnie wiedli szare, najczęściej skromne życie. Część z nich, jak wynika ze współczesnych badań, pamiętała jednak o tym, w czym brała udział. Popadali w alkoholizm, czasem obłęd, kilku popełniło samobójstwo. Publicznie jednak nikt nigdy nie żałował, tego co zrobił. U tych, co dożyli czasów, kiedy zaczęto ich pytać o szczegóły zbrodni, pozostało głównie wspomnienie niezwykle ciężkiej i męczącej pracy. „ Co by nie mówić - wspominał jeden ze świadków zbrodni - ta praca nie należała do lekkich. Tak bardzo byliśmy czasem zmęczeni, że ledwo staliśmy na nogach. A myliśmy się wodą kolońską. Do pasa. Inaczej nie dało się pozbyć zapachu krwi i prochu”. Warto to zdanie zapamiętać i utrwalić, podobnie jak nazwiska i twarze morderców z Katynia, Charkowa i Kalinina.

Źródło: Gość Niedzielny, 28 listopada 2015 r.

Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia z siedzibą w Warszawie, ul. Jasna 14/16A, 00-041 Warszawa, na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „RODO”, oraz art. 3-5 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. poz. 1000, z późn. zm.), podaje następujące informacje:
1. Administratorem danych osobowych jestCentrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia z siedzibą w Warszawie, ul. Jasna 14/16A, 00-041 Warszawa; tel.: +48 22 295 00 30, faks: +48 22 295 00 31, cprdip@cprdip.pl, www.cprdip.pl.
2. Inspektorem Ochrony Danych w Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia jest Maciej Łuczak,tel.: +48 502 348 833, e-mail: iod@cprdip.pl.
3. Dane osobowe zbierane są w sposób automatyczny w ramach korzystania ze stron internetowych administrowania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (są one zapisywane w plikach cookies) oraz poprzez logowanie się użytkowników korzystających ze stron internetowych Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Dane osobowe zbierane są również od osoby, której dane osobowe dotyczą, na podstawie zgody tej osoby, w tym zgody wyrażonej w sposób dorozumiany.
4. Dane osobowe oznaczają wszelkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. W przypadku korzystania ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia danymi osobowymi są w szczególności: imię i nazwisko, adres zamieszkania, adres e-mail, login, hasło, adres IP, czy numer telefonu.
5. Dane osobowe przetwarzane będą w celu:
1) korzystania z prowadzonych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia serwisów i usług oraz wykonywania przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia swoich zadań ustawowych, na podstawie wyrażonej zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO);
2) prowadzenia działalności edukacyjnej oraz informacyjnej, w tym przekazywania zaproszeń na spotkania, konferencje oraz imprezy organizowane przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, na podstawie wyrażonej zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO);
3) w celu realizacji obowiązków prawnych spoczywających na Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia tych obowiązków przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (art. 6 ust. 1 lit. c RODO);
4) w celach archiwalnych (dowodowych) dla zabezpieczenia informacji na wypadek prawnej potrzeby wykazania faktów, ustalenia, dochodzenia lub obrony przed roszczeniami, ponieważ przetwarzanie jest niezbędne do realizacji prawnie uzasadnionych interesów Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (art. 6 ust. 1 lit. f RODO).
6. Odbiorcą danych osobowych mogą być:
1) podmioty posiadające na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prawo żądania dostępu do tych danych;
2) podmioty świadczące na rzecz Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia usługi pocztowe, usługi płatnicze, usługi z zakresu obsługi informatycznej lub telekomunikacyjnej oraz usługi prawne i windykacyjne.
7. Administrator danych osobowych nie przewiduje przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowej, poza uzasadnionymi przypadkami związanymi z realizacją obowiązków wynikających z umów międzynarodowych lub regulacji wynikających z prawa Unii Europejskiej.
8. Dane osobowe będą przechowywane:
1) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 1 i 2, przez okres funkcjonowania Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, w przypadku danych, a po upływie tego okresu, do chwili określonej w przepisach kancelaryjno-archiwalnych, do których przestrzegania obowiązane jest Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia;
2) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 3, do chwili wypełnienia obowiązków prawnych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia;
3) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 4, do chwili utraty przez fakty znaczenia prawnego, lub do chwili przedawnienia roszczeń wobec Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia związanych z przetwarzaniem danych osobowych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia.
9. Osoba, której dane osobowe dotyczą, ma prawo do:
1) żądania od administratora danych osobowych dostępu do danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania oraz prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia danych;
2) wniesienia skargi do organu nadzorczego w rozumieniu RODO, to jest do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych;
3) kontaktu z Inspektorem Ochrony Danych w Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumieniawe wszystkich sprawach związanych z przetwarzaniem danych osobowych.
10. W przypadku przetwarzania danych osobowych, o których mowa w ust. 5 pkt 1 i 2, osobie, której dane osobowe dotyczą, przysługuje prawo do cofnięcia zgody w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem.
11. Warunkiem korzystania ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia jest wyrażenie dobrowolnej i niczym nieskrępowanej zgody na przetwarzanie danych osobowych w ramach obowiązujących przepisów prawa, w tym RODO.
12. Jeżeli ze stron internetowych administrowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia korzysta małoletni lub osoba nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych, konieczne jest wyrażenie zgody na przetwarzania danych osobowych tej osoby przez rodzica lub innego niż rodzic przedstawiciela ustawowego albo przez opiekuna prawnego.
13. Jeżeli zgoda na przetwarzanie danych osobowych wyrażana jest w sposób dorozumiany, osobę, której dane osobowe dotyczą, odsyła się do informacji dotyczącejzasad przetwarzania danych osobowych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz praw osób, których dane osobowe dotyczą,zamieszczonej na stronie internetowej http://www.cprdip.pl/centrum,ochrona_danych_osobowych,informacja_o_przetwarzaniu_danych_osobowych.html (zakładka „Informacja o przetwarzaniu danych osobowych”).
14. Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia nie przewiduje automatycznego podejmowania decyzji wobec osób, których dane osobowe dotyczą.
Mając powyższe na uwadze, jeżeli jesteś osobą, która ukończyła 16 lat i dobrowolnie wyrażasz zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych zbieranych automatycznie w ramach korzystania z serwisów i usług oferowanych przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia kliknij na krzyżyk z prawej strony wyrażając zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych